Nadchodząca nowelizacja polskiego Prawa o ruchu drogowym zasadniczo zmienia rygory odpowiedzialności za najcięższe wykroczenia drogowe. Ustawodawca rozszerza możliwość czasowego odebrania prawa jazdy na wszystkie rodzaje dróg, wprowadza twardsze zasady naliczania punktów karnych, ustanawia długoterminowe restrykcje dla recydywistów oraz otwiera furkę do wcześniejszego uzyskania uprawnień przez 17-latków, jednocześnie wzmacniając wymogi bezpieczeństwa wobec najmłodszych użytkowników rowerów i hulajnóg. Kierunek zmian wpisuje się w unijną politykę Vision Zero, zakładającą redukcję liczby ofiar śmiertelnych do zera w perspektywie 2050 r.
Najbardziej dotkliwa sankcja: utrata prawa jazdy także poza terenem zabudowanym
Od chwili wejścia w życie ustawy kierowca przekraczający dozwoloną prędkość o ponad 50 km/h nie tylko w mieście, ale również na drogach jednojezdniowych dwukierunkowych, automatycznie traci uprawnienia na trzy miesiące. Do tej pory identyczna konsekwencja groziła wyłącznie w granicach obszaru zabudowanego.
Motywacją do zaostrzenia przepisów są statystyki. Według danych Polskiego Obserwatorium Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego prawie 80 proc. wypadków ze skutkiem śmiertelnym ma miejsce na drogach pozbawionych fizycznych barier rozdzielających kierunki jazdy. W 2023 r. średnia prędkość pojazdów osobowych na tych trasach wynosiła 93 km/h przy limicie 90 km/h, a co piąty kierowca jechał o ponad 20 km/h szybciej. Ministerstwo Infrastruktury szacuje, że po wprowadzeniu nowych sankcji liczba zatrzymanych dokumentów wzrośnie o 35–40 proc. rocznie.
Nowe zasady naliczania punktów i twarde prawo dla recydywistów
Ustawodawca likwiduje szkolenia pozwalające usuwać punkty karne za najpoważniejsze przewinienia. Dotyczy to m.in. drastycznych przekroczeń prędkości, przejazdu na czerwonym świetle czy wyprzedzania na przejściach dla pieszych. W efekcie kierowcy szybciej osiągną maksymalną liczbę punktów, po której następuje skierowanie na kontrolny egzamin.
Niezwykle restrykcyjnie potraktowano kierujących, którzy złamią okresowe zatrzymanie prawa jazdy. Osoba przyłapana na jeździe bez uprawnień w czasie trzymiesięcznego zakazu utraci je na stałe i będzie mogła ponownie starać się o egzamin dopiero po pięciu latach. Decyzja wiąże się także z koniecznością przejścia badań psychologicznych oraz ponownego kursu teoretycznego i praktycznego.
Młodzi kierowcy: uprawnienia od 17. roku życia pod szczególnym nadzorem
Zgodnie z nowelizacją prawo jazdy kategorii B będzie można uzyskać już w wieku 17 lat, jednak wyłącznie za pisemną zgodą rodzica lub opiekuna. Przez pierwsze sześć miesięcy młody kierowca może prowadzić pojazd tylko w towarzystwie osoby z co najmniej pięcioletnim stażem. Dokument zostanie opatrzony specjalnym kodem, co uprości weryfikację podczas kontroli.
Dodatkowo, okres próbny dla tej grupy potrwa trzy lata (lub do ukończenia 20 lat). Przekroczenie 12 punktów karnych w tym czasie skutkuje obowiązkowym, płatnym szkoleniem praktycznym z zakresu rozpoznawania zagrożeń. Rozwiązanie jest wzorowane na modelu brytyjskim, gdzie podobny limit punktów i dwuletni okres próbny funkcjonują od 1997 r.
Obowiązkowe kaski i ograniczenia wiekowe dla najmłodszych użytkowników dróg
Pakiet zmian obejmuje także rowerzystów i użytkowników urządzeń transportu osobistego. Dzieci oraz młodzież do 16 lat będą musiały nosić kask ochronny, a odpowiedzialność za jego brak spadnie na rodzica lub opiekuna i podlegać będzie mandatom od 20 do 100 zł. Obowiązek wejdzie w życie sześć miesięcy po dacie startu ustawy, co ma dać czas na adaptację i działania edukacyjne.
Podwyższono ponadto minimalny wiek korzystania z hulajnogi elektrycznej na drogach publicznych do 13 lat. Resort transportu przywołuje dane Instytutu Transportu Samochodowego, z których wynika, że w 2022 r. użytkownicy e-hulajnóg stanowili jedną z najszybciej rosnących grup ofiar wypadków – liczba zdarzeń wzrosła o 35 proc. rok do roku.
Terminy wejścia w życie i rekomendacje dla kierowców
Większość nowych regulacji ma zacząć obowiązywać na początku 2026 r., z wyjątkiem przepisów dotyczących kasków, których vacatio legis przedłużono o dodatkowe pół roku. Policja zapowiada zintensyfikowane kontrole prędkości na drogach dwukierunkowych oraz ogólnopolską kampanię informacyjną. Eksperci doradzają kierowcom nie tylko uważne studiowanie zmian, lecz także aktualizację stylu jazdy i planowanie tras z większym zapasem czasu – to wciąż najprostszy sposób na uniknięcie bolesnych sankcji finansowych i utraty prawa jazdy.
