Ponad miliard euro świeżego kapitału zasilającego Krajowy Fundusz Drogowy rozpoczyna kolejną fazę modernizacji sieci ekspresówek w Polsce. Środki zapewnione wspólnie przez Europejski Bank Inwestycyjny i Bank Gospodarstwa Krajowego pozwolą Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad sfinansować budowę lub rozbudowę 205 km nowych tras, w tym kluczowych odcinków S17 na Lubelszczyźnie i S74 w województwach łódzkim oraz świętokrzyskim. Inwestycja wpisuje się w unijną strategię TEN-T, rządowy Program Budowy Dróg Krajowych do 2030 r. i krajowe plany wzmacniania odporności gospodarki na kryzysy surowcowe oraz militarne.

Źródła finansowania i podział środków

Pakiet o wartości blisko 1,1 mld EUR został zawarty w umowie pomiędzy EBI, BGK, Ministerstwem Infrastruktury oraz GDDKiA. Pieniądze trafią do Krajowego Funduszu Drogowego, który odpowiada za obsługę większości dużych projektów infrastrukturalnych w Polsce. Z puli tej: 500 mln EUR przeznaczono na cztery fragmenty S17 pomiędzy Piaskami Wschód a polsko-ukraińskim przejściem w Hrebennem, a 600 mln EUR wesprze budowę S74 od granicy województw łódzkiego i świętokrzyskiego po obwodnicę Opatowa. Środki z kredytu EBI zostaną skorelowane z dotacjami unijnymi z programów CEF 2 oraz FEnIKS 2021-2027, co pozwoli zoptymalizować strukturę kosztów i skrócić harmonogram przetargów.

Mechanizm finansowania ma charakter zwrotny, z długim, trzydziestoletnim okresem spłaty i preferencyjnym oprocentowaniem. Dzięki współpracy z EBI państwo uzyskuje tańszy dostęp do kapitału, a tym samym ogranicza presję na krajowy budżet. Dodatkową korzyścią jest transfer wiedzy eksperckiej w zakresie zrównoważonego budownictwa drogowego, gdyż EBI wymaga stosowania wysokich standardów środowiskowych i społecznych.

S17: szybsze połączenie Lublina z granicą państwa

Droga ekspresowa S17 już dziś łączy Warszawę z Lublinem, a docelowo ma przedłużyć się do Zamościa i granicy z Ukrainą, stając się fragmentem międzynarodowej trasy E372. Finansowane obecnie odcinki mają łączną długość około 93 km. Najdłuższy fragment, Zamość Wschód – Tomaszów Lubelski (ok. 35 km), ułatwi omijanie zwartej zabudowy miejskiej oraz umożliwi powstanie nowych stref logistycznych w pobliżu Węzła Komarów. Kolejne sekcje – Piaski Wschód – Łopiennik, Krasnystaw – Zamość Sitaniec oraz Tomaszów Lubelski – Hrebenne – domkną korytarz prowadzący do przejścia granicznego, skracając czas podróży ciężarówek o ponad 30 minut.

Projekt obejmuje budowę dwóch jezdni po dwa pasy ruchu oraz rezerwę pod trzeci pas. Powstaną estakady nad dolinami Wieprza i Białki, nowe węzły (m.in. Łopiennik, Krasnystaw Północ, Bełżec), a także Miejsca Obsługi Podróżnych na obwodnicy Tomaszowa Lubelskiego. Zintegrowany system zarządzania ruchem przewiduje pełne pokrycie siecią kamer i tablic zmiennej treści, co ma poprawić bezpieczeństwo i usprawnić ewakuację w razie zdarzeń granicznych lub militarnych.

S74: korytarz zachód–wschód łączący centrum z Podkarpaciem

S74, rozciągająca się docelowo od drogi S12 w Sulejowie do węzła S19 w Nisku, wzmocni połączenia między regionem łódzkim, świętokrzyskim i podkarpackim. Finansowana w obecnym etapie część – blisko 112 km – obejmuje dwa zasadnicze zadania. Pierwsze to odcinek od granicy województw łódzkiego i świętokrzyskiego do węzła Kielce Zachód, gdzie trasa skrzyżuje się z drogą S7, tworząc ważny punkt węzłowy dla ruchu północ-południe. Drugie zadanie obejmuje fragment Cedzyna – Opatów Południe wraz z obwodnicą tego miasta, eliminującą ruch ciężarowy z historycznego centrum.

Standard techniczny przewiduje przenoszenie obciążeń 11,5 t/oś, liczne przepusty dla zwierząt oraz ekrany akustyczne w strefach zabudowanych. Zastosowane zostaną mieszanki mineralno-asfaltowe z dodatkiem granulatu gumowego pozyskiwanego z recyklingu, co ograniczy hałas i emisję CO₂ przy produkcji nawierzchni. Dla kierowców osobowych przejazd z Piotrkowa Trybunalskiego do Kielc skróci się do nieco ponad 50 minut, a ciężarówki jadące z portu w Gdańsku do stref przemysłowych w Stalowej Woli zyskają alternatywną trasę omijającą zatłoczoną S7 i S8.

Znaczenie inwestycji dla gospodarki, bezpieczeństwa i klimatu

Uzupełnienie brakujących fragmentów S17 i S74 zwiększy przepustowość wschodniej części transeuropejskiej sieci transportowej, wspierając eksport rolno-spożywczy z Lubelszczyzny oraz przemysł metalowy i chemiczny regionu świętokrzyskiego. Według analiz GDDKiA natężenie ruchu na omawianych odcinkach wzrośnie o 80 % w ciągu dekady, a odsetek pojazdów ciężarowych przekroczy 30 %. Nowa infrastruktura przeniesie więc znaczną część transportu z dróg lokalnych, redukując wypadkowość i koszty utrzymania sieci gminnej.

Trasy mają również wymiar obronny – znajdują się na korytarzu łączącym lotniska Rzeszów-Jasionka i Lublin-Świdnik z zachodnią Polską, co zwiększa mobilność wojsk sojuszniczych w sytuacjach kryzysowych. W dokumentacji środowiskowej zaplanowano nasadzenia kompensacyjne drzew oraz systemy retencji wód opadowych, a na niektórych obiektach inżynieryjnych przewidziano instalację paneli fotowoltaicznych zasilających oświetlenie LED. Rozwiązania te wpisują się w politykę Europejskiego Zielonego Ładu, której celem jest obniżenie emisji gazów cieplarnianych o 55 % do 2030 r.

Harmonogram i kolejne kroki

Umowa kredytowa weszła w życie z dniem podpisania, co uruchamia system transz wypłacanych w zależności od postępu robót. Większość procedur przetargowych na prace budowlane została już ogłoszona; pierwsze umowy wykonawcze mają być podpisane na przełomie 2024/2025 r. Zakończenie głównych robót na S17 planowane jest na koniec 2028 r., a na S74 rok później. Po oddaniu do ruchu nowych odcinków gęstość sieci dróg ekspresowych w Polsce przekroczy 2 100 km, zbliżając kraj do średniej unijnej i wzmacniając jego rolę jako logistycznego pomostu między Bałtykiem a czarnomorskim zapleczem Europy.