Smartfon w kieszeni kierowcy stał się dziś równie powszechny jak prawo jazdy. Nic dziwnego, że coraz więcej osób dokumentuje policyjne kontrole, chcąc mieć dowód przebiegu interwencji lub po prostu zachować transparentność działań organów państwa. Pytanie brzmi jednak, gdzie kończy się obywatelskie prawo do nagrywania, a zaczynają obowiązki wynikające z ustaw o ochronie wizerunku, danych osobowych i bezpieczeństwa funkcjonariuszy. Poniżej znajduje się uporządkowany przegląd najważniejszych zasad.

Prawo do rejestrowania czynności funkcjonariusza

W polskim systemie prawnym obowiązuje zasada, że wszystko, czego prawo nie zakazuje, jest dozwolone. Ponieważ żadna ustawa nie zabrania nagrywania osób publicznych wykonujących obowiązki służbowe, obywatel może utrwalać przebieg kontroli drogowej bez konieczności uzyskiwania zgody policjanta. Uprawnienie to pośrednio wspiera Konstytucja, gwarantując wolność pozyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej. Policjant, jako funkcjonariusz, działa wyłącznie w granicach i na podstawie prawa, dlatego nie może samodzielnie wprowadzić zakazu nagrywania, jeśli nie jest on przewidziany w przepisach.

Granice nagrywania i odpowiedzialność karna lub wykroczeniowa

Choć rejestrowanie interwencji jest legalne, nie oznacza pełnej dowolności. Kluczowym warunkiem jest nieutrudnianie czynności służbowych. Jeśli osoba filmująca zbliży się zbyt blisko, ignoruje polecenia lub wykorzystuje kamerę do zastraszania, naraża się na odpowiedzialność karną z tytułu naruszenia nietykalności lub znieważenia funkcjonariusza. Zgodnie z Kodeksem wykroczeń oraz Kodeksem karnym grożą za to grzywny, a w skrajnych przypadkach kara pozbawienia wolności. Ryzykowne jest także publikowanie gróźb ujawnienia nagrania w celu wymuszenia określonego działania – może to zostać uznane za stosowanie przemocy lub groźby wobec urzędnika.

Upublicznianie nagrań a ochrona wizerunku

Prawne przyzwolenie na samo nagrywanie nie przechodzi automatycznie na dowolną dystrybucję materiału. Wizerunek policjanta jest chronionym dobrem osobistym na mocy Kodeksu cywilnego i ustawy o prawie autorskim. Rozpowszechnienie filmu, na którym funkcjonariusz jest rozpoznawalny po twarzy, głosie czy oznaczeniach imiennych, wymaga jego zezwolenia – niezależnie od tego, że interwencja miała miejsce w przestrzeni publicznej. Jeżeli zgoda nie została udzielona, konieczna jest skuteczna anonimizacja (rozmycie twarzy, zmiana głosu, usunięcie naszywek z nazwiskiem). W przeciwnym razie publikujący naraża się na roszczenia z tytułu naruszenia dóbr osobistych, w tym żądanie usunięcia materiału, przeprosin, a nawet zapłaty zadośćuczynienia.

Dane osobowe i wymogi RODO

Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych nie obejmuje sytuacji, w których nagranie służy wyłącznie celom osobistym, na przykład jako dowód w ewentualnym postępowaniu odwoławczym od mandatu. Gdy jednak materiał trafia do mediów społecznościowych, portalu informacyjnego lub innego kanału publicznego, staje się przetwarzaniem danych w rozumieniu RODO. W takiej sytuacji konieczne jest wskazanie podstawy prawnej (np. uzasadniony interes) oraz spełnienie obowiązku informacyjnego wobec osoby nagrywanej, o ile jej tożsamość pozostaje możliwa do ustalenia. Brak tych elementów może skutkować administracyjną karą pieniężną nakładaną przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Praktyczne wskazówki dla kierowców

Aby uniknąć nieporozumień, warto zachować kilka podstawowych zasad. Po pierwsze, włącz nagrywanie dyskretnie i z bezpiecznej odległości, nie zasłaniaj urządzenia ani nie kieruj obiektywu w sposób prowokacyjny. Po drugie, sygnalizuj gotowość współpracy i stosuj się do poleceń, ponieważ priorytetem policjanta jest bezpieczeństwo interwencji. Po trzecie, przechowuj oryginalny plik w niezmienionej formie – montaż czy cięcie mogą podważyć wiarygodność nagrania jako dowodu. Po czwarte, jeżeli planujesz upublicznić materiał, zadbaj o anonimizację wszystkich rozpoznawalnych osób oraz usuń dane z numeru rejestracyjnego, które mogą identyfikować uczestników zdarzenia. Przestrzeganie tych reguł pozwala korzystać z prawa do nagrywania, nie wchodząc w kolizję z innymi przepisami chroniącymi wizerunek i dane osobowe.