Przez pierwszy miesiąc działania krakowskiej Strefy Czystego Transportu do kasy miejskiej wpłynęło około 4,1 mln zł, wygenerowanych głównie przez blisko 30 tys. abonamentów i ponad 240 tys. pojedynczych opłat godzinowych; system internetowy zanotował przy tym niemal 1,9 mln zapytań o status pojazdów, a urzędnicy potwierdzili ponad 75 tys. bezpłatnych rejestracji dla samochodów uprawnionych do ulgowego wjazdu.

Podstawa prawna i pierwsze reakcje mieszkańców

Krakowska SCT powstała na mocy znowelizowanej ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych, która umożliwia gminom ograniczanie ruchu pojazdów niespełniających określonych norm emisji. Główna motywacja władz miasta to poprawa jakości powietrza – według danych Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska transport drogowy odpowiada za około jedną czwartą emisji tlenków azotu na terenie aglomeracji, a udział starych diesli w tej statystyce jest nieproporcjonalnie wysoki.

Wprowadzenie strefy nie obyło się bez kontrowersji. W pierwszym tygodniu odnotowano kilkanaście przypadków zniszczenia znaków informujących o granicach SCT; obecnie służby miejskie interweniują średnio raz–dwa razy dziennie. Część mieszkańców zwraca uwagę na szeroki zasięg strefy (obejmujący około 60% powierzchni miasta) i postuluje ograniczenie jej do ścisłego centrum. Samorząd argumentuje, że taka skala jest konieczna, aby osiągnąć wymierny spadek stężeń pyłów zawieszonych i tlenków azotu, co potwierdzają doświadczenia miast takich jak Berlin, Londyn czy Mediolan, gdzie po wprowadzeniu stref niskoemisyjnych odnotowano nawet kilkunastoprocentową poprawę jakości powietrza.

Kto może wjechać bez opłat: normy techniczne i zwolnienia

Aby poruszać się po krakowskiej SCT bez ponoszenia kosztów, pojazd musi spełniać jedno z poniższych kryteriów: • samochody benzynowe – co najmniej norma Euro 4 (produkowane od 2005 r.); • samochody z silnikiem Diesla – minimum norma Euro 6 (produkowane od 2014 r.).

Zwolnienia przysługują także wybranym kategoriom użytkowników, m.in.: • mieszkańcom strefy, którzy zarejestrują pojazd do 26 czerwca 2025 r. (potwierdzenie co 12 miesięcy); • osobom z niepełnosprawnościami legitymującym się kartą parkingową; • pacjentom dojeżdżającym na leczenie specjalistyczne, po wcześniejszym zgłoszeniu w urzędzie; • właścicielom pojazdów zabytkowych, specjalnych i służb ratunkowych.

Według szacunków magistratu ponad dwie trzecie samochodów poruszających się po mieście już spełnia wymogi emisji lub korzysta z którejś z powyższych ulg, co potwierdza trend obserwowany w innych europejskich aglomeracjach: wraz z wprowadzeniem strefy średni wiek floty stopniowo spada.

Struktura i wysokość opłat dla pojazdów niespełniających kryteriów

Kierowcy spoza grup uprzywilejowanych, których samochody nie spełniają wymaganych norm, mają do wyboru kilka form wnoszenia opłaty: • 2,50 zł za każdą rozpoczętą godzinę wjazdu (stawka obowiązująca od 2024 r.); • bilet dobowy – 5 zł w 2026 r., 15 zł w 2027 r.; • abonament miesięczny – 100 zł (2026), 250 zł (2027), 500 zł (2028).

Opłatę można uiścić w aplikacji internetowej, w biletomatach rozlokowanych przy głównych arteriach oraz – w przypadku klientów instytucjonalnych – poprzez systemy flotowe. Dochody z tytułu tych opłat mają zostać przeznaczone na modernizację transportu publicznego, rozbudowę infrastruktury rowerowej oraz instalację stacji ładowania pojazdów elektrycznych.

Po 31 grudnia 2028 r. możliwość wykupienia wjazdu dla aut niezgodnych z wymaganiami ma zostać całkowicie wycofana, co oznacza, że na terenie strefy będą mogły poruszać się jedynie pojazdy spełniające normy lub posiadające ustawowe zwolnienia.

Rejestracja, weryfikacja uprawnień i sankcje

Kierowca może sprawdzić status swojego pojazdu, wpisując numer rejestracyjny w miejskim systemie SCT. Aplikacja natychmiast informuje, czy auto kwalifikuje się do bezpłatnego wjazdu, wymaga opłaty, czy też potrzebne jest dostarczenie dodatkowych dokumentów. Zgłoszenia o rejestrację pojazdów uprawnionych do ulg przyjmowane są elektronicznie lub w dedykowanych punktach obsługi – do tej pory pozytywnie rozpatrzono ich ponad 75 tys., w tym niespełna 8 tys. dla aut zarejestrowanych poza granicami Polski.

Naruszenie przepisów wiąże się z karą w wysokości 500 zł, nakładaną w trybie administracyjnym. Kontrole prowadzą zarówno patrole Straży Miejskiej wyposażone w zestawy do odczytu tablic, jak i kamery systemu automatycznego rozpoznawania pojazdów. Miasto zapowiada zwiększenie liczby punktów monitoringu w miarę rozszerzania strefy i zbliżania się do daty całkowitego usunięcia możliwości wykupu wjazdu.