Rutynowa kontrola na odcinku ekspresowej trasy S3 w okolicach Lubina zakończyła się dla słowackiego przewoźnika potężną sankcją finansową: służby skarbowe ustaliły, że jego ciągnik siodłowy aż 59-krotnie przejechał polskie drogi płatne bez wniesienia opłaty. Sprawa unaocznia skalę ryzyka, jakie podejmują firmy transportowe lekceważące obowiązek rejestracji w elektronicznym systemie e-TOLL.

Szczegóły zdarzenia i reakcja służb

Funkcjonariusze Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego zatrzymali pojazd zarejestrowany na Słowacji pod koniec marca podczas rutynowego patrolu. Kontrola danych z kamer i bramownic wykazała, że ciężarówka w ogóle nie figurowała w bazie e-TOLL. Analiza historii przejazdów pokazała 59 nieopłaconych kursów na przestrzeni dziewięciu miesięcy, głównie na sieci dróg zarządzanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad. Aby zabezpieczyć postępowanie administracyjne, zagraniczny przewoźnik musiał wpłacić ponad 88 000 zł kaucji.

Jak działa e-TOLL: fundamenty i technologia

Od października 2021 r. za naliczanie opłat dla pojazdów powyżej 3,5 t odpowiada w Polsce system e-TOLL, który zastąpił starszy viaTOLL. Rozwiązanie bazuje na satelitarnym pozycjonowaniu GNSS, co pozwala precyzyjnie określić trasę i pobrać należność za faktycznie przejechane kilometry. Przewoźnik może przekazywać dane na trzy sposoby: poprzez bezpłatną aplikację mobilną, zewnętrzny lokalizator montowany w pojeździe (ZSL) albo dedykowane urządzenie pokładowe (OBU). Warunkiem jest wcześniejsze utworzenie Internetowego Konta Klienta, zasilenie go środkami oraz poprawne przypisanie każdego pojazdu.

Model GNSS-owy jest zgodny z europejskimi wytycznymi dotyczącymi interoperacyjności usług elektronicznego poboru opłat (dyrektywa 2019/520). Docelowo ma to umożliwić kierowcom jednej ciężarówki rozliczanie się w wielu krajach przy użyciu jednego urządzenia, choć w praktyce pełna integracja wciąż jest w fazie rozwoju.

Obowiązki przewoźników i skala sieci płatnych

Każdy pojazd ciężarowy, zespół pojazdów oraz autobus – bez względu na liczbę miejsc – musi być zarejestrowany w e-TOLL, chyba że spełnia ściśle określone warunki zwolnienia (np. pojazdy rolnicze). Aktualnie system obejmuje około 5 900 km autostrad, dróg ekspresowych i wybranych dróg krajowych. Opłata naliczana jest automatycznie, a jej wysokość zależy od kategorii pojazdu, klasy emisji spalin i liczby osi. Nieuiszczenie należności, podanie błędnych danych lub nieprawidłowa praca urządzenia generują podstawę do nałożenia kary przez Główny Inspektorat Transportu Drogowego.

Wymiar sankcji i procedura egzekucji

Kara administracyjna za pojedynczy nieopłacony przejazd wynosi od 250 do 1 500 zł. Ustawodawca wprowadził limit: w ciągu doby za to samo naruszenie może zostać nałożona tylko jedna sankcja, co jednak nie zmniejsza łącznego rachunku w przypadku wielokrotnych uchybień, jak w opisywanej sprawie. Po przeprowadzeniu postępowania decyzja staje się tytułem egzekucyjnym, a Krajowa Administracja Skarbowa może dochodzić należności w trybie egzekucji administracyjnej, także poza granicami kraju, wykorzystując mechanizmy współpracy transgranicznej.

Transgraniczne wyzwania w ściąganiu opłat

Przypadek słowackiej ciężarówki odsłania trudności w monitorowaniu pojazdów, które codziennie przekraczają kilkukrotnie granice państw Schengen. Choć bramownice rejestrują każdy przejazd, fizyczne zatrzymanie pojazdu i weryfikacja dokumentów bywają sporadyczne. Wspólne bazy danych krajowych administracji, system EUCARIS oraz wymiana informacji na podstawie dyrektywy 2011/82/UE mają usprawnić procedury, lecz wciąż istotną rolę odgrywa czynnik ludzki – mobilne patrole służb skarbowych i ITD.

Perspektywy rozwoju i rekomendacje dla branży

Polska przygotowuje się do rozszerzenia sieci dróg objętych e-TOLL wraz z oddawaniem kolejnych odcinków ekspresowych. Równolegle planowane jest wprowadzenie nowego modułu e-TOLL 2.0 z większym zakresem usług cyfrowych dla przewoźników, takich jak automatyczne korygowanie tras czy integracja z europejską usługą EETS. Eksperci zwracają uwagę, że konsekwentna edukacja firm logistycznych, przejrzysta instrukcja rejestracji w wielu językach oraz uproszczenie aplikacji mobilnej mogą ograniczyć liczbę naruszeń. W czasie dynamicznego wzrostu przewozów towarowych w Europie Środkowej skuteczny i sprawiedliwy pobór opłat pozostaje jednym z kluczowych wyzwań dla rynku transportowego.