Po miesiącach gwałtownych podwyżek, które windowały rachunki przy dystrybutorach do historycznych poziomów, polscy kierowcy doczekali się rządowej interwencji. Od poniedziałku 17 sierpnia w życie wejdzie program „Ceny Paliwa Niżej”, przewidujący obniżenie stawki VAT z 23% do 8%. Według wyliczeń Krajowego Biura ds. Paliw oraz międzynarodowych agencji analitycznych oznacza to spadek detalicznych cen benzyny, oleju napędowego i autogazu nawet o 90 gr–1 zł na litrze.

Dlaczego ceny paliw rosły tak szybko?

Wzrost kosztów tankowania w pierwszej połowie roku był następstwem kilku nakładających się czynników. Po pierwsze, napięcia na Bliskim Wschodzie utrudniły żeglugę przez cieśninę Ormuz – kluczowy szlak, którym zwykle przepływa ponad 20% światowej ropy. Dane Międzynarodowej Agencji Energetycznej wskazują, że ograniczony ruch statków zmniejszył podaż surowca o ok. 4 mln baryłek dziennie. Po drugie, w ramach polityki OPEC+ utrzymano cięcia wydobycia, co dodatkowo ograniczało dostępność ropy, a tym samym windowało notowania Brent i WTI.

Na poziomie krajowym sytuację pogorszył wysoki kurs dolara wobec złotego, który podnosił koszt importu dla polskich koncernów paliwowych. Analitycy zwracają również uwagę na odbicie popytu po pandemii: natężenie ruchu drogowego w II kwartale wzrosło według Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad o 6% rok do roku. W rezultacie na wielu stacjach olej napędowy przekraczał 8 zł, a litr popularnej „95-ki” potrafił kosztować ponad 7,50 zł.

Mechanizm obniżki VAT i założenia programu „Ceny Paliwa Niżej”

Rdzeniem ogłoszonego pakietu jest czasowe zmniejszenie podatku VAT na paliwa transportowe do 8%. Obniżka została zaprojektowana na dwa tygodnie – od 17 do 31 sierpnia – z możliwością prolongaty, jeśli sytuacja na rynku surowcowym pozostanie napięta. Premier zapowiedział codzienne publikowanie maksymalnych, referencyjnych cen dla poszczególnych rodzajów paliw; za monitoring odpowiada Ministerstwo Energii we współpracy z Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Ma to ograniczyć ryzyko, że część korzyści podatkowych zostanie w marży hurtowników lub detalistów.

Z punktu widzenia przedsiębiorstw transportowych redukcja VAT oznacza natychmiastową poprawę płynności, ponieważ paliwo stanowi nawet 30 – 35% kosztów operacyjnych firm logistycznych. Eksperci Konfederacji Lewiatan szacują, że przeciętny przewoźnik na jednym ciągniku siodłowym może w tym okresie zaoszczędzić około 1 500 zł.

Prognozy dla kierowców: ile zapłacimy przy dystrybutorze?

Na podstawie notowań hurtowych i planowanej korekty podatku, analitycy serwisu e-petrol prognozują następujące średnie ceny w drugiej połowie sierpnia:

• Benzyna 95: 6,35 – 6,50 zł/l • Benzyna 98: 7,15 – 7,30 zł/l • Olej napędowy: 7,30 – 7,45 zł/l • Autogaz: 2,85 – 2,95 zł/l

Choć obniżka wydaje się znacząca, Polska wciąż pozostanie w okolicach średniej europejskiej, jeżeli porównać ceny w przeliczeniu na euro. Dla gospodarstw domowych ważna jest jednak dynamika zmian: według Głównego Urzędu Statystycznego wydatki na paliwo pochłaniają średnio 7% budżetów konsumenckich, więc każda złotówka mniej na litrze benzyny to realna ulga.

Wyzwania i ryzyka na rynku ropy do końca roku

Kluczowym czynnikiem niepewności pozostaje geopolityka. Stany Zjednoczone sygnalizują możliwość rozszerzenia sankcji wobec Iranu, a część analityków z agencji S&P Global Platts ostrzega przed scenariuszem wymuszonej blokady eksportu z tego kraju. Jednocześnie Arabia Saudyjska i Rosja nadal ograniczają wydobycie, aby stabilizować notowania ropy powyżej 80 USD za baryłkę.

Raport International Energy Agency z lipca pokazuje, że strategiczne rezerwy państw OECD spadły do najniższego poziomu od 18 lat i – przy obecnym tempie zużycia – wystarczyłyby na niespełna pół roku pokrycia braków w dostawach. Jeżeli sytuacja w cieśninie Ormuz ulegnie dalszej eskalacji, możliwy jest powrót presji cenowej już jesienią. Ruch polskiego rządu łagodzi skutki krótkoterminowe, lecz eksperci zgodnie podkreślają, że długotrwała stabilizacja cen wymaga uelastycznienia łańcuchów dostaw i większej dywersyfikacji kierunków importu surowca.