Czy literówka w numerze rejestracyjnym może kosztować dodatkową opłatę za parkowanie? Prawnik wyjaśnia najnowsze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Najwyższy organ sądownictwa administracyjnego odpowiedział niedawno na pytanie, czy błąd przy wpisywaniu tablicy rejestracyjnej – coraz częstszy przy korzystaniu z aplikacji mobilnych – wystarcza, by obciążyć kierowcę karą. Rozstrzygnięcie dotyka milionów użytkowników stref płatnego parkowania i zmusza miasta do weryfikacji swoich regulaminów.

Codzienne błędy kierowców i dlaczego się zdarzają

Rosnąca popularność płatności bezgotówkowych sprawiła, że coraz rzadziej drukujemy bilety z parkomatów. W praktyce kierowca podaje numer rejestracyjny w aplikacji lub na ekranie urządzenia – i właśnie tu pojawia się ryzyko pomyłki. Literówka, przestawione cyfry, a czasem wybranie z listy niewłaściwego pojazdu zapisują się w systemie, choć faktycznie pieniądze trafiają na konto operatora strefy.

Problem potęguje się w sytuacji, gdy aplikacja pozwala zarządzać kilkoma samochodami, a karta płatnicza obciążana jest automatycznie. Kierujący, pewny poprawnej transakcji, odjeżdża, by kilka tygodni później otrzymać wezwanie do uiszczenia opłaty dodatkowej, która w wielu miastach przekracza 200 zł. Dla porównania nieprawidłowe zaparkowanie na znaku zakazu często skutkuje niższym mandatem.

Podobne skargi masowo trafiały do rzeczników konsumentów, samorządowych komisji odwoławczych oraz sądów administracyjnych. W większości spraw kluczowe było ustalenie, czy rzeczywiście doszło do „nieopłaconego postoju”, czy jedynie do błędu formalnego w identyfikacji pojazdu.

Sedno wyroku: pomyłka to nie brak zapłaty

Sprawa rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła kierowcy, który zapłacił za postój przy użyciu aplikacji, lecz przypadkowo wpisał jedną z cyfr tablic rejestracyjnych w niewłaściwej kolejności. Straż miejska uznała postój za nieopłacony i wystawiła tytuł wykonawczy, domagając się opłaty dodatkowej.

NSA wskazał, że podstawę do sankcjonowania kierowcy stanowi art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych, zgodnie z którym opłata dodatkowa należy się wyłącznie w razie braku uiszczenia należnej opłaty za parkowanie. Sąd uznał więc, że organ publiczny powinien w pierwszej kolejności zbadać, czy faktycznie zabrakło zapłaty, a nie skupiać się na technicznych niezgodnościach w numerze rejestracyjnym.

Orzeczenie wpisuje się w obserwowaną od kilku lat linię orzeczniczą wojewódzkich sądów administracyjnych. Tezy wyroku podkreślają, że prawo miejscowe nie może tworzyć nowej, ponadustawowej przesłanki do nakładania opłat o charakterze sankcyjnym. Innymi słowy, literówka w tablicy rejestracyjnej nie upoważnia miasta do potraktowania legalnie wniesionej opłaty jako nieistniejącej.

Granice kompetencji miast i uchwał o strefach płatnych

Samorządy terytorialne, powołując się na art. 13b ustawy o drogach publicznych, mogą ustalać zasady funkcjonowania stref płatnego parkowania, w tym wysokość stawek i sposób kontroli. Kompetencja ta ma jednak wyraźne granice. Rada miejska nie może wprowadzić opłaty dodatkowej za samo „nieprawidłowe udokumentowanie” płatności, bo ustawodawca przewidział sankcję wyłącznie za realny brak zapłaty.

Trafnie zwrócił na to uwagę NSA: prawo miejscowe ma charakter wykonawczy, a nie stwórczy. Oznacza to, że uchwała samorządu nie może rozszerzać przesłanek naliczania sankcji fiskalnej ponad to, co przewiduje ustawa. Jeżeli do miejskiego regulaminu wprowadzono zapis utożsamiający błąd w numerze rejestracyjnym z nieuiszczeniem opłaty, przepis taki należy traktować jako sprzeczny z hierarchią źródeł prawa.

Wyrok wymusza na gminach przegląd obowiązujących regulaminów i systemów informatycznych. Część miast sygnalizuje już gotowość wprowadzenia funkcji „korekty numeru” w aplikacjach mobilnych lub łagodniejszych procedur odwoławczych, aby uniknąć kosztownych sporów sądowych.

Jak dochodzić swoich praw – praktyczne podpowiedzi

Jeśli otrzymasz wezwanie do zapłaty mimo faktycznego uregulowania należności, w pierwszej kolejności zgromadź dowody: potwierdzenie z aplikacji, wyciąg z karty płatniczej, e-mail z potwierdzeniem transakcji lub zdjęcie biletu z parkomatu. Dokumenty te należy załączyć do reklamacji składanej u operatora strefy lub w urzędzie miasta.

Brak pozytywnej odpowiedzi nie zamyka drogi do obrony. Od decyzji o nałożeniu opłaty dodatkowej przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego, a w dalszej kolejności skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Orzecznictwo jest coraz bardziej jednolite, co zwiększa szanse na korzystne rozstrzygnięcie.

Warto również zwrócić uwagę na terminy. Reklamację opłaty dodatkowej najlepiej złożyć niezwłocznie, zachowując dowód nadania lub złożenia pisma. W wielu miastach wstrzymuje to bieg odsetek, a niekiedy także procedury egzekucyjne.

Co dalej ze zautomatyzowanym poborem opłat

Rosnące znaczenie systemów rozpoznawania tablic rejestracyjnych (ANPR) i w pełni bezbiletowych stref parkowania stawia nowe wyzwania prawne. Miasta inwestują w kamery oraz algorytmy, które automatycznie identyfikują pojazd i weryfikują, czy postój został opłacony. W świetle omawianego wyroku takie systemy będą musiały uwzględniać możliwość prostego skorygowania błędnego numeru, a procedura odwoławcza powinna pozostać bezpłatna i nieskomplikowana.

Z punktu widzenia kierowców najważniejsze pozostaje przechowywanie potwierdzeń płatności oraz szybkie reagowanie na ewentualne wezwania. Choć technologia minimalizuje ryzyko pomyłki, orzeczenie NSA przypomina, że nawet w cyfrowym świecie liczy się faktyczny przepływ środków, a nie absolutna zgodność danych wpisanych do systemu.