Branża przewozu osób w Polsce stoi w obliczu największej reformy od czasu liberalizacji rynku, która ponad dekadę temu otworzyła drzwi aplikacjom mobilnym. Dane Komendy Głównej Policji pokazują, że w ciągu ostatnich trzech lat liczba ujawnionych nieprawidłowości podczas kontroli taksówek i pojazdów zamawianych przez aplikacje wzrosła o 38%. Jednocześnie według Instytutu Transportu Samochodowego aż 12% pojazdów wykonujących odpłatny przewóz nie spełnia podstawowych wymogów technicznych. W odpowiedzi Ministerstwo Infrastruktury zaprezentowało projekt nowelizacji trzech aktów prawnych: ustawy o transporcie drogowym, Prawa przewozowego oraz Prawa o ruchu drogowym. Jakie obowiązki czekają przedsiębiorców i kierowców, a co zyskają pasażerowie?

Nowe wymogi dla samochodów: wpis “TAXI”, dodatkowe przeglądy i polisa flotowa

Zgodnie z projektem każdy pojazd przeznaczony do przewozu pasażerów będzie musiał posiadać adnotację „TAXI” w dowodzie rejestracyjnym. Wpis stanie się warunkiem koniecznym do otrzymania licencji i ma ograniczyć praktykę rotacyjnego wykorzystywania prywatnych aut do celów zarobkowych. Kolejnym filarem jest obowiązek cyklicznego badania technicznego co 12 miesięcy bez względu na wiek samochodu. W pakiecie zmian pojawi się również wymóg posiadania polisy OC rozszerzonej o ryzyko przewozu osób za opłatą – ubezpieczyciele szacują, że składka wzrośnie średnio o 15–20% w stosunku do standardowego OC. Kluczowa innowacja dotyczy operatorów aplikacji: firmy takie jak Bolt, Free Now czy Uber będą musiały weryfikować, czy każda podłączona flota spełnia wspomniane kryteria. Brak potwierdzenia będzie skutkować automatycznym zablokowaniem dostępu kierowcy do platformy.

Surowsze kryteria osobowe: niekaralność i nowe obowiązki dla kierowców spoza UE

Nowelizacja rozszerza katalog przestępstw uniemożliwiających świadczenie usług przewozowych. Oprócz dotychczasowych wykroczeń przeciwko życiu i zdrowiu dodano m.in. przestępstwa skarbowe, fałszowanie dokumentów, oszustwa gospodarcze i przewóz narkotyków. Według resortu ma to wyeliminować osoby, które wykorzystują pracę za kierownicą jako źródło gotówki przy jednoczesnym unikaniu odpowiedzialności majątkowej. Dodatkowe rygory dotkną kierowców z państw trzecich. Kandydat spoza Unii Europejskiej czy EOG będzie musiał przedłożyć zaświadczenie o niekaralności z kraju pochodzenia wraz z tłumaczeniem przysięgłym na język polski. Weryfikacją dokumentów zajmą się urzędy starostw, a w razie wątpliwości będą mogły zwrócić się o pomoc do polskich placówek konsularnych. Co ważne, kierowca, który nie przedstawi wymaganych papierów w ciągu 60 dni od złożenia wniosku, automatycznie utraci prawo do wykonywania zawodu.

Cennik pod kontrolą gmin: jawność taryf i limit wypisów licencyjnych

Reforma wzmacnia rolę samorządów, którym przyznano prawo ustalania maksymalnych stawek nie tylko dla tradycyjnych taksówek, ale również dla przejazdów zamawianych w aplikacjach i tzw. przewozów okazjonalnych. Ratusze będą mogły wprowadzić jednolite limity w obszarze danej gminy lub strefy taryfowej, co ma ograniczyć nagłe skoki cen w godzinach szczytu czy podczas świąt. Kolejną nowością jest obowiązek prezentacji pełnego kosztu podróży przed rozpoczęciem kursu; pasażer będzie musiał zaakceptować opłatę w aplikacji lub na taksometrze, zanim pojazd ruszy. Ustawodawca ograniczy także liczbę wypisów z jednej licencji do dwóch, co w praktyce utrudni „hurtowe” podpinanie dziesiątek aut pod jeden dokument – proceder szczególnie widoczny w dużych aglomeracjach.

Harmonogram i kolejne kroki legislacyjne

Plan zakłada przyjęcie ustawy w drugiej połowie 2025 r., roczny okres vacatio legis i pełne wejście przepisów w życie w pierwszym kwartale 2027 r. Ministerstwo argumentuje, że długi horyzont ma dać przedsiębiorcom czas na dostosowanie floty oraz uzupełnienie dokumentacji kierowców. Związek Pracodawców „Transport i Logistyka Polska” szacuje jednak, że nawet 25% obecnie działających pojazdów może nie spełnić nowych kryteriów, co przełoży się na spadek podaży kursów w dużych miastach. Z drugiej strony, przedstawiciele organizacji pasażerskich, powołując się na wrocławską akcję kontrolną z maja 2023 r. (702 skontrolowane pojazdy, 20% mandatów, 10% zatrzymanych dowodów rejestracyjnych), podkreślają, że reforma jest konieczna dla poprawy bezpieczeństwa i przejrzystości rynku. Kolejnym etapem prac będzie przekazanie projektu do uzgodnień międzyresortowych i konsultacji społecznych, po których ustawa trafi pod obrady Sejmu.