W Polsce trwa obecnie największy w historii program rozbudowy infrastruktury drogowej: na placach budów jednocześnie realizowanych jest 116 kontraktów o łącznym budżecie sięgającym 59,3 mld zł i długości ponad 1 360 km. Kolejne 30 zadań – o długości niemal 400 km – jest przygotowywanych do podpisania umów. Skala przedsięwzięcia plasuje kraj w czołówce europejskich inwestorów drogowych zarówno pod względem dynamiki prac, jak i wartości portfela zamówień publicznych.

Tempo inwestycji drogowych

Z danych Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad wynika, że w ramach wieloletniego Programu Budowy Dróg Krajowych (PB DK) trwa 90 projektów (ponad 1 160 km), a uzupełniający Program Budowy 100 obwodnic dokłada 24 kolejne zadania (około 170 km). Dodatkowo, prowadzone są prace przy specjalistycznym połączeniu komunikacyjnym dla pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej, co podnosi znaczenie inwestycji w kontekście bezpieczeństwa energetycznego. W ujęciu finansowym oznacza to korzystanie z szerokiego wachlarza źródeł – od środków Krajowego Funduszu Drogowego, przez instrumenty europejskie (m.in. CEF 2), aż po obligacje infrastrukturalne gwarantowane przez Skarb Państwa.

Tempo budów odzwierciedlają statystyki roczne: od 2015 r. oddano do użytku ok. 2 000 km nowych tras szybkiego ruchu, co plasuje Polskę na drugim miejscu w Unii Europejskiej pod względem przyrostu sieci wyższej klasy w tym okresie. W efekcie średnia gęstość dróg krajowych klasy A i S wzrosła do 6,4 km/1000 km², a najważniejsze ośrodki metropolitalne zbliżają się do standardu zachodnioeuropejskiego, w którym podróż pomiędzy miastami wojewódzkimi odbywa się wyłącznie trasami dwujezdniowymi.

Strategiczne odcinki autostrad

Całkowita docelowa długość polskiej sieci autostrad została oszacowana na ok. 2 100 km, z czego użytkownicy mają już do dyspozycji ponad 1 950 km. Najwięcej brakujących kilometrów przypada na wschodni fragment A2 pomiędzy Siedlcami a granicą z Białorusią; 9 km jest w budowie, a kolejne 16 km w fazie przetargowej. W centralnej Polsce planowana Autostradowa Obwodnica Warszawy, oznaczona roboczo jako A50, ma pełnić funkcję ringu odciążającego ruch tranzytowy z istniejącej A2 i równocześnie zintegrować przyszły hub lotniczy w Baranowie z systemem dróg szybkiego ruchu.

Autostrady już eksploatowane przechodzą modernizacje, których celem jest dostosowanie nawierzchni do nośności 115 kN/oś i wdrożenie nowej generacji systemów zarządzania ruchem (ITS). Pierwsze odcinki A4 i A1 wyposażono w inteligentne bramki pogodowe, które automatycznie zmniejszają dopuszczalną prędkość w razie oblodzenia czy silnych opadów, a dane są przekazywane do służb utrzymania w czasie rzeczywistym.

Sieć dróg ekspresowych: kluczowe projekty

Sieć tras ekspresowych ma docelowo osiągnąć ok. 5 880 km. Już dziś kierowcy korzystają z ponad 3 640 km, natomiast na placach budów powstaje niemal 1 000 km nowych jezdni. Najdłuższe, równolegle prowadzone zadania obejmują:

• S19 – kręgosłup międzynarodowego korytarza Via Carpatia; 255 km w trzech województwach są realizowane w formule „projektuj i buduj”, a na północnym odcinku testowane są prefabrykowane konstrukcje mostowe skracające cykl budowy o kilkanaście tygodni. • S10 – 169 km między Szczecinem a Bydgoszczą wpisuje się w program alternatywnej osi zachód–wschód, równoległej do A2. • S11 – od Koszalina do Katowic powstaje 127 km dróg, co umożliwi pełne skomunikowanie portów bałtyckich z południem kraju. • S12, S17 i S74 – łączna długość prac przekracza 280 km i ma odciążyć ruch na DK 19 i DK 74, stanowiąc korytarz wschodniej Polski pomiędzy Lublinem a Kielcami.

Ważnym trendem jest budowa drugich jezdni na istniejących ekspresówkach; 23 km takich poszerzeń toczą się m.in. na obwodnicy Radomia (S7) i wokół Ostrowa Wielkopolskiego (S11). W rezultacie całkowity wolumen robót w klasie S przekracza linię 1 000 km, co stawia Polskę na pierwszym miejscu w UE pod względem jednoczesnej rozbudowy tras ekspresowych.

Wykonawcy i finansowanie

Na liście głównych wykonawców dominują polskie spółki notowane na GPW. Lider – Budimex – realizuje obecnie kontrakty o wartości 10,1 mld zł (ponad 250 km). Grupa Mirbud odpowiada za 236 km za 7,8 mld zł, a Strabag ma w portfelu 134 km. W zestawieniu wartości umów wyróżnia się także NDI (6,2 mld zł) dzięki konsorcjum przy budowie tunelu pod Świną i obejścia Trójmiasta. Na rynku rośnie udział zagranicznych firm – turecki KOLIN, hiszpańska Aldesa czy chiński Stecol – których łączny kilometraż przekracza 200 km.

Finansowanie inwestycji opiera się na montażu środków krajowych, instrumentów europejskich oraz obligacji drogowych. Od bieżącego roku GDDKiA korzysta z preferencyjnych kredytów udzielanych przez Europejski Bank Inwestycyjny, co obniża koszt obsługi długu wobec systematycznie rosnących stóp procentowych. Równolegle przygotowywana jest pierwsza w Polsce emisja zielonych obligacji drogowych, mających sfinansować budowę odcinków z instalacjami OZE zasilającymi oświetlenie i systemy ITS.

Perspektywa dalszego rozwoju

W fazie przetargowej znajduje się obecnie 30 zadań, których łączna wartość przekracza 15 mld zł. Największe z nich, takie jak kolejny fragment S6 między Koszalinem a Słupskiem oraz obwodnica aglomeracji warszawskiej (S50/A50), przesądzą o przyszłym kształcie mapy drogowej Polski. Jednocześnie rząd planuje nowelizację Programu Budowy Dróg Krajowych, która ma rozszerzyć katalog priorytetów o budowę bezkolizyjnych węzłów na skrzyżowaniach dróg krajowych z liniami kolejowymi i usprawnienie połączeń z przejściami granicznymi.

Koncepcje akademickie i pilotaże technologiczne – od betonu fotokatalitycznego pochłaniającego tlenki azotu po elementy prefabrykowane drukowane w technologii 3D – mogą istotnie skrócić harmonogramy realizacji. Gdyby obecne tempo utrzymać, do końca dekady kierowcy powinni dysponować kompletną siecią autostrad oraz ponad 5 000 km ekspresówek. Ambitny plan, wsparty coraz bardziej dojrzałym rynkiem wykonawczym i stabilnymi ramami finansowania, realnie zmienia krajobraz komunikacyjny kraju i wzmacnia jego konkurencyjność na europejskich szlakach transportowych.