W limanowskiej gminie zakończono przebudowę lokalnej trasy Rupniów–Bednarki, przy której pierwszy raz zastosowano ażurowe płyty betonowe JOMB na poboczach. Samorząd liczy, że to rozwiązanie podniesie odporność krawędzi asfaltu na obciążenia pojazdów i działanie wody, a jednocześnie ograniczy koszty wieloletniego utrzymania drogi. Efekty pilotażu będą obserwowane przez najbliższe miesiące i zadecydują, czy podobne wzmocnienia pojawią się na kolejnych inwestycjach w regionie oraz w innych częściach kraju.

Dlaczego krawędzie nawierzchni wymagają szczególnej ochrony

Krawędź jezdni jest miejscem, w którym koncentrują się liczne obciążenia: boczne naciski kół pojazdów, deformacje termiczne nawierzchni oraz podmywanie przez wody opadowe. Na drogach o niewielkiej szerokości lub w terenie górzystym problem potęgują manewry mijania, podczas których koła częściowo zjeżdżają na pobocze. Tradycyjne pobocze z samego kruszywa łatwo się rozjeżdża, a wypłukany materiał odsłania warstwę wiążącą asfaltu, co przyśpiesza powstawanie pęknięć i ubytków. Badania Politechniki Krakowskiej wskazują, że nawet 35–40% usterek w drogach powiatowych zaczyna się właśnie przy krawędzi jezdni, skąd degradacja postępuje ku środkowi pasa ruchu.

Konstrukcja i montaż płyt JOMB

Płyta JOMB to prefabrykat z betonu klasy C25/30 o wymiarach zbliżonych do 100 × 75 cm i grubości około 12 cm. Charakterystyczne ośmiokątne otwory – stanowiące blisko 40% powierzchni – nadają jej ażurową formę. Dzięki temu element łączy nośność klasycznego betonu z przepuszczalnością, umożliwiającą naturalną infiltrację wód opadowych do podłoża. Montaż rozpoczyna się od profilacji pobocza, zagęszczenia podsypki piaskowo-żwirowej i ułożenia warstwy mrozoochronnej. Płyty układa się na tzw. „zakładkę”, aby unikać ciągłych linii łączenia, a szczeliny wypełnia mieszanką humusu i drobnego kruszywa lub czystym kruszywem, w zależności od wymaganej chłonności. Całość dociska się lekką wibracją płyty wibracyjnej, co zapewnia równomierne podparcie i zapobiega późniejszemu klawiszowaniu.

Bilans kosztów i korzyści dla zarządców dróg

Modernizacja odcinka Rupniów–Bednarki o długości nieco ponad 600 m pochłonęła 354 947,25 zł, z czego same płyty i ich montaż stanowiły około 15% tej kwoty. Porównawcze analizy Zarządu Dróg Wojewódzkich w Małopolsce pokazują, że cykliczne dosypywanie kruszywa i profilowanie pobocza potrafi wygenerować porównywalny koszt w ciągu trzech–czterech lat eksploatacji. Szacuje się, że żywotność prawidłowo ułożonych płyt JOMB wynosi 25–30 lat, co przy rosnących cenach materiałów i robocizny może przynieść nawet 40% oszczędności w długookresowym budżecie utrzymaniowym. Dodatkową zaletą jest redukcja osiadania krawędzi: pomiary wykonane na podobnych odcinkach w Niemczech wskazują spadek głębokości kolein przy krawędzi o 60% w porównaniu z poboczami żwirowymi.

Perspektywa upowszechnienia technologii w skali kraju

Polskie samorządy coraz częściej szukają rozwiązań, które wspierają adaptację infrastruktury drogowej do gwałtownych zjawisk pogodowych – intensywnych deszczy, częstszych roztopów i dłuższych okresów suszy. W 2022 r. płyty o zbliżonej konstrukcji testowano m.in. na drogach gminnych w powiecie kieleckim oraz w ramach inwestycji gdańskiego Zarządu Dróg i Zieleni przy ulicach serwisowych obwodnicy. Jeżeli wyniki limanowskiego pilotażu potwierdzą większą odporność krawędzi, Główny Inspektorat Transportu Drogowego zapowiada przygotowanie wytycznych umożliwiających stosowanie ażurowych płyt nie tylko na drogach samorządowych, lecz także przy wybranych odcinkach krajowych. W połączeniu z finansowaniem z Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg i programów unijnych nowa technologia może stać się standardem w budowie i modernizacji poboczy, zwłaszcza tam, gdzie trudne warunki terenowe szybko niszczą tradycyjne kruszywo.